• Op Kei bestaat alleen maar één vorm van Teabel, die vergeleken kan worden als de Pela-sumpahan.

• Verbondschappen, die door Renwarin  geinterperteerd werden als   pela  sirih pinang is in mijn opvatting verbondschappen, die in het Keiees bedoeld waren als Belan taran, Koi Maduan, Yan Ur Mangohoi, Faust Sivelek, Rahadek kafwear, Rahantaran en/of Ohoitaran.

Verder zijn het niet de Rat’s die de Teabel verbondschappen aangingen, maar meestal de Bitbitans of de leiders van belang-eskaders, zoals  de Yahauwrang Rong El c.q. Bitbitan Watubtaran Rahantoknam, de oorlogsleider van de Lorlim  uit Tutrean; de  Fatatjau c.q. de Bitbitan Samor Roroa en de Ngoin-watwatuk c.q. Hilaai Baranfid Rahallus uit Ohoirenan, dewoordvoerder van Rat Hibis. Deze adat-leiders, die de Teabel aangingen, stonden vaak aan het hoofd van een belang-gemeenschap en werden meestal uitgezonden door hun Radja. Vaak werden zij later gevraagd als hoofd/ leider van een Oan of het Orangkayaskap. Deze  belang-hoofden zorgden ervoor dat bijv. de Orangkayaskap Tutrean en de Orangkayaskap Elaar  een Teabel aangegaan zijn. Twee of meerdere Orangkayaskappen zoals de Orangkayaskappen Ohoirenan/Ohoiwait kunnen ook een Teabel  vormen met een Ratskap. In dit geval met  Utantel-timur met de dorpen Ohoitel, Ohoitahait, Watraan-Lakamur.

Deze leiders binnen het verbondschap  van de Lorlim (de vijf leiders)  uit Groot Kei  waren vaak leiders die de voortouw hadden bij het afsluiten van de Teabel tussen verschillende dorpen. De belangrijkste oorlogen die op Kei gevoerd werden, zijn dan de oorlogen tussen de Lorlim en de Ursiw (verbondschap van de negen hoofden).

2.1. Tom-Tad Teabel  Tutre Ohoitel (Tutrean) en Elaar.

Tutre Ohoitel heet in feite Tutrean en werd in feite gevormd door twee belangs met de namen Wowal en Lakar. Belang Wowal werd bemand door Resmuil Rahantel, dat zijn de volgende clans (1) Resmuil, (2) Res’el Rat/Vav en (3) Rahantoeknam en Rahankubang.Belang Lakar werd gevormd door Mel Rahantel dat zijn de clans van (1) Tanlain, (2)  Rahabeat,  Rahakbauw, (3) Sifik en Kofnai.

De Yahauwrang, oorlogsgeneraal, van de Lorlim komt uit het familiegeslacht van de Rahantoknams uit de Oan/Orangkayaskap Tutrean. Zij dragen de adat-titel Wiska Rong El.  Wiska staat voor  …  Tevens hebben zij ook positie van de oorlogskapiten van Utan Tebav Yamlim. Met name Bitbitan Watubtaran was bekend vanwege de siwa-lima oorlogen. De oorlogsgeneraal van Rat Danar kwam uit het geslacht van Oat uit Elaar. Bitbitan Watubtaran sloot  toen o.a. een Teabel met  Bitbitan Oat van de Orangkayaskap Elaar naar aanleiding van de oorlog Fuun Sarngil Fomas .

Sar tomtom labo!…. De geschiedenis vertelde dat er een oorlog was gebroken tussen Sarngil Fomas of Danar en Yatvav  tegen Rumadian. Rumadian vroeg toen de hulp van haar

Tom Tad!…… Na deze oorlog kwamen de Lorlim of  Lim I Tel bij elkaar. En als blijk van waardering (Lim Lar)  besloten de  Radja’s aan Bitbitan Watubtaran een massief gouden armband met de naam Ai Ifar te geven. Dit gouden armband word beschouwd als een sakrale voorwerp door de bondgenoten uit Lorlim uit Klein Kei. Omdat zij de kracht vreesden van hun tegenstander, vroegen zij tevens de hulp in van haar bondgenoten op Groot Kei. De bondgenootschap van Klein Kei verzamelden zich te Rumat in afwachting van de belangsuit Goot Kei om onder de leiding van de Yahauwrang van Lorlim uit Tutrean oftewel Bitbitan Watubtaran Rahantoknam ten strijde te trekken. Toen Bitbitan Watubtaran met zijn vlooteskader aankwam en ten oorlog naar Danar trok, ging hij eerst naar Elaar. Daar doet hij een beroep op Bitbitan Oat om zich niet in strijd te mengen in zijn strijd tegen Danar. De Rahantoknams en de Oat waren samen gekomen van Luang Leti naar Kei. Zij besloten toen een verbondschap af te sluiten in de vorm van een bloedbroederschap en plantten daar een boom, een Ngabal, als teken van die vriendschap. Zodoende had Elaar besloten om Danar niet te hulp schieten bij een aanval van Yahauwrang Bitbitan Watubtaran van Tutrean. Om Danar, maar ook Yatvav, om de tuin te leiden, hebben beide partijen afgesproken een grote brand af te steken alsof Elaar in brand. Danar en Yatvav raakten in paniek en werden makkelijk  overmeesterd en verwoest. Al hun rijkdom werden dan ook in beslag genomen.die magische krachten zouden hebben. Dit goudstuk wordt nog steeds als familiestuk bewaard als van de Rahantoknams en als een herinnering en bewijs betreffende de oorlog Fuun Sargnil Fomas. Eén van de volgende adatliederen herinneren ons aan die geschiedenis.

        Hehe Hoho Nan Ahaik Fuun Sarngil Fomas

 [Kidin mel:] Wahee, hehe Lor Mawf fo ro enbeben o, Nibo Famuir Sakmas Lum landit o, luum landit o, wahe, wahe. [Kidin Balit:] Waho, waho. Karbauw naskad kadit o. Nibo yauf lainrat Ursiw ramngoil. Ramngoil hoho, waho. [Siksikar:] Tai wai fofan, Sarngil rait o. (2x)  Bam raha lutur, Fomas rait o (2x) Fomas lutur.

Vertaling:  Zie de tranen van de Radja’s  Famuir uit Danar en Dit Sakmas uit Wain.   Omdat de muren Sarngil Fomas  c.q. Danar en Yatvav  verwoest werden.

(Interview: Teten E.V. Rahantoknam (+)1995)

Families in Nederland.

• Uit Elaar: fam Balubun uit Zwolle

• Uit Tutrean: fam.Rahantoknam, Ibu F.Ubro-Rahantoknam, fam. Resmol, Bpk. F. Rahankubang (+) , Ibu D.Ibu Ubro-Rahankoebang (+), Ibu Renwarin-Tanlain,Ibu Hukubun-Renhoran allemaal uit Zwolle.

2.2. Tom Tad Teabel Utan Tel Timur - Majan Ohoiru.

De Ngoin-watwatuk  (= de woordvoerder van de Radja) van Lo Ohoitel, Hilaai Baranfidvan de fam Rahalus uit Ohoirenan sloot  een Teabel met Utan Tel Timur (dit zijn de dorpen Ohoitel, Ohoitahait,  Watranen en Lakamur) en met Oan Soin Hor Arki / Hollat. Hij was toen de leider van de oostelijke belang-eskader van Lo Ohoitel  en bestond uit de belangTasok-Farne met als uitvalbasis  de vesting Kot Fer Nera in Ohoirenan en de belangTali-Sarmauv  met de vesting Kot El Umel in  Ohoiwait als uitvalsbasis. Radja Hibes  van Nirun sloot een Teabel met Watlar en Bitbitan Samor van de fam Roa uit Larat sloot een Teabel met Ngoinwatwatuk El Renfaan.

Het was niet de Radja van Ohoitahait die namens Ratskap Utantel-timur de Teabel afsloot met Ohoirenan en Ohoiwat, maar de Bitbitan van Ohoitel. De Bitbitan van Ohoitel en deDiru Hamwang  c.q. Orang Kaya van Ohoirenan en die van Ohoiwait woonden vroeger allemaal in Haar. Het verhaal ging, dat zij moesten vluchten uit het dorp vanwege de Jaran Hiluk,  een legende over een draakachtige en wraakzuchtige zeeslang in Haar.

Vroeger waren de kampongs op Groot Kei alleen maar gevestigd in de bergen en niet aan de kust. De Majan Ohoiru  bestond uit  twee vestingdorpen  Kot Fer Nera  van Ohoirenan en Kot U Mel van Ohoiwait. Majan Ohoiru is de naam van de verbondschap uit de Orangkayaskappen Ohoirenan en Ohoiwait (met de dorpen Matahollat en Watoear). Hun belangs vormden toen de oostelijke belang-eskader  van de Ratskap Lo Ohoitel en bestonden uit de belangs Tasok-Farne van Ohoirenan en  de belang Tali- Sarmauv van  Ohoiwait.  De huidige dorpen aan de kust waren vroeger de steigerplaatsen van de belangs en perahu’s.

Utan Tel Timur is de Radjaschap op Pulau Dullah en die bestaat uit de volgende dorpen Ohoitahait, Ohoitel, Watraan en Lakamoer bestaat.

Sar Tom Labo ! …… Na de oorlog Fuun Sarngil Famas te Danar  tussen de Ursiw en de Lorlim probeerde de Lorlim de positie van Ursiw te ondermijnen door  Rat Baldu en Bitbitan Wahadat van de Ratskap Utan Tel Varat te verzwakken en te isoleren. Eerst sloot de Lorlim een verbond met Rat Tovle van  Tual. Daarna boden  Ohoirenan en Ohoiwait steun aan  Bitbitan Watsir  van Ohoitel  in zijn strijd en streven naar autonomie los van het gezag van  Dullah.  Omdat de Bitbitan van Ohoitel en de OrangKaya’s van Ohoirenan en  Ohoiwait  allemaal afkomstig waren van kampong Haar (sejarah  Jaran Hiloek), zocht de Bitbitan van Ohoitel bij zijn vroegere dorpsgenoten dan ook hulp. Tijdens deze oorlog sneuvelden 30 krijgers van Ohoirenan/Ohoiwait. Om het verlies van deze gevallen strijders te verzachten bood de Bitbitan van Ohoitel 30 van hun jonge vrouwen aan Ohoirenan. Zij konden met deze vrouwen alles doen wat zij wilden. Vanwege  de Hukum Larvul Ngabal hebben Ohoirenan-Ohoiwait besloten geen gebruik te maken van dit aanbod, maar voorgesteld om een eeuwigdurend  bloedbroederschap aan te gaan.

Tod-Tad!….Door deze oorlog kreeg  Ohoirenan-Ohoiwait de naam Suruk Wuttel man. De volgende  adatlied “Ututuk: Teabel Suruk Wuttel  Manruk” gaat over deze gevallen strijders….” I war im so Ursiw Lorlim,  Suruk Wuttel Manruk, Wuttel yau ban song hoar neot wuttel yau. Kovil bang song wat larit o,  watyaf be o, Watyaf beo lor don hawan lor watyaf be“….  Dit lied gaat als volgt: ” Het nieuws reikt tot ver over de  grenzen van de gemeenschap van Siwa Lima, dat 30 stijders zijn omgekomen. Dertig die de storm hebben getrotseerd als magneet ijzer en vurig als een vuurvloed. Waar wij zijn, wij zullen de vijanden bliven trotseren.

(Interview: Teten B.Ubro (+), Ohoirenan 1977).

Families in Nederland

• Uit de Ratskap Utantel Timur: Fam. Mastail, Fam. (?)  Ohoitimur  uit Lakamoer en Ohoitel,

• Uit Ohoirenan: Fam. Ubro, Fam. Rahakbauw, Fam. Rahangmetan dan Bpk. Nick (+) dan Alex (+)  Rahalus.

• Uit Ohoiwait: Fam. Rahajaan (2x),Ibu Hubukun-Koedoeboen (+), Usi Ibu Visser-Yahauubun.

2.3.  Teabel Nirun-Renfaan en /Larat-Watlar.

Sar tomtom labo!…..Doordat de Rat Sir Sormas van Ohoitahait en de Bitbitan Watsir van Ohoitel een Teabel sloot met Ohoirenan-Ohoiwait voelde de Radja van Dullah zich niet meer gedekt voor aanvallen uit het oosten. Ook  door groeiende macht van Tual, die toetrad tot de Lorlim,  voelde hij zich vanuit het zuiden bedreigd. Rat Baldu  van Dullahvroeg toen de hulp van  Rat  Borvav  van Watlar. Deze stuurde toen Ngoinwatwatuk  El Renfaan van de clan Omaratan  naar Rat  Hibes van de clan Rafra  van  Nirun om Ohoirenan en Ohoiwait  over te halen voor een niet aanvalsverdrag. Het gelukte Rat Hibesvan Nirun om Ohoirenan/Ohoiwait te overreden.. Daarop stuurde Rat Hibis Rafra zijn afgezant  Bitbitan Somar van de clan Roroa uit Larat  naar Watlar om de Radja van Watlar te informeren met deze goede bericht.

Tom-Tad!….Als geschenk en herinnering kreeg Bitbitan Somar  een goudstuk (mas pusaka) met de naam Larat-mas. Zodoende werd een Teabel aangegaan tussen Nirun en Renfaan en tussen Watlar en Larat met de adatmotto  Nerong El Renfaan o waif, Larat Mas Mas wutlair, wutlair o.

( Interview: met Radja Watlar(+), 1999)

Families in Nederland.

• Uit Watlar:  Mw. Rahail uit Kampong Radja, fam.Beroeatwarin, fam. Balubun, fam.Pohowainjaan, fam Pohowainwarin, Mw.Tortet uit Ohoifau uit Zwolle

• Uit Renfaan: fam. Omaratan uit Rijssen

• Uit Larat: fam Islaratubun uit Helmond

2.4.  Tom Tad Teabel  Majan-Ohoiru + Oan Soin Hor Arki.

Soin Hor Arki is de Oan / Orang-Kayaskap van  Hollat   en  bestaat uit de dorpen Hollat, Solair, Hoko, Holaai en Ohoibingan. Soin Hor Arki behoort tot de Ratskap Maur Ohoiwuten staat bekend onder de naam Hollat en is met Haar in feite  Lorlim gezind, maar trad toe tot UrSiw.

Sar tomtom labo!… De Teabel tussen Majan Ohoiru  en Soin Arki had te maken met de oorlog Fuun Krid Le Jong. Het was een van de oorlogen net voor de vorming van de  verbondschappen Ursiw-Lorlim.  Fuun Krid Le Jong is in feite een oorlog tussen de Ohoi Korubun  van  Tabal Tanlain uit  Tutrean   en de Ohoi Nuhurat   van Tabal Safsiw Yaman   uit  Ohoirenan. Vanwege deze oorlog  verwachtte Ohoirenan ook een aanval vanuit het noorden door Watlar vanwege hun verwantschap met Tabal Tanlain en hun verbondschap met Tutrean.  Tutrean en Watlar hebben een verbondschap met de naam Tunkor Rat-Vav.

Tijdens  de oorlog tussen de clan’s   van  Tabal Nuhurat van Ohoirenan en  die van  Tabal Tanlain uit Tutrean  kwam  de  belang van Hollat toevallig  aanvaren  voor de kust van  Ohoiwait.   Bij  een riviertje in Ohoiwait voor  Walar werden ze door de belang-eskader van Ohoirenan en Ohoiwait gevangen genomen. Zij dachten dat Tabal Tanlain hulp kreeg van Hollat, de Yahauwrang van Watlar, die functie had van oorlogsleider van Raja Watlar. Zij mochten hun leven vrij kopen, indien zij bereid waren  om voor Tabal Nuhuratte  spioneren  over de oorlogssterkte van  Tabal Tanlain. Aldus werd besloten en de belang van Hollat voerde verder en deed wat afgesproken was.  Via de westkust  bij de negorij  Ohoiamnanar deden zij verslag  over hun spionage. Het plek aan de westkust waar Hollat verslag deed heet nu Mata-Hollat  in de betekenis van mata-mata (spion)  Hollat en het riviertje waar Hollat aanmeerde heet nu Hoar-Hollat.  Als teken  van vriendschap  sloot Ohoirenan/Ohoiwait een Teabel met Hollat. De plek waar dit verbondschap afgesloten werd, heette Ohoi-boö in Ohoirenan. Ook in Hollat waar de ritueel herhaald werd,noemde men de plek Ohoi-boö.

Tom Tad! …..Deze plaatsen zullen ons aan deze geschiedenis van de Teabeltussen Majan Ohoiru en Soin Hor Arki blijven herinneren.  Ook nu nog wordt de Teabel gepraktizeerd. Bijvoorbeeld in 1991 toen een gedeelte van Hollat vanwege een onderlinge conflict in afgebrand was, kwamen de Teabels uit Ohoirenan hun te hulp met voedsel, kleding en andere benodigheden.

(Interview met teten  D. Rahajaan (+)  uit Hollat 1988 en teten S. Rakabauw (+) en  D.Ubro, 1992 te Ohoirenan).

Families in Nederland:

* Uit Ohoirenan: Fam. Ubro,  Fam.Rahakbauw, Fam.Rahangmetan, N.Rahallus (+) en A.Rahallus (+)

* Uit Ohoiwait:  FamBesar Rahajaan (2x), Mw. Hukubun-Koedoeboen (+), Mw. Visser-Yahauubun.

* Uit  Hollat: Fam. Silubun/Selubun/Setebun, Fam. Reijaan, Fam. Rahajaan en A.Rahajaan (+).

2.5. Tom Tad  Teabel  Oan Weduar -  Oan Wutwan Ohoitel

Sar tomtom labo!…. Na de oorlog Krid Le Jong kreeg Tabal Tanlain van de Ohoi  Korubun  uit Tutrean weer oorlog, maar dan met  Hilaai Rahawarin van de Orangkayaskap  Weduar.  Omdat Hilaai Rahawarin de overmacht vreesde van  Tabal Tanlain, die gesteund werd door het dorp Sather,  riep Hilaai Rahawarin  uit Weduar de hulp  de Hilaai van Banda-Eli. Deze  stuurde  enkele spionnen  als handelaren, die zogenaamd  kruiken, Ub, wilden verkopen.  Maar hun bedoelingen werden  ontdekt en  zij werden toen  door de Tabal Tanlain gedood en zij die konden ontsnappen werden toen gedood  door  Tabal Safik. Banda Eli riep  toen de hulp in van zijn bondgenoten de  Ursiw van Reflim Rat om wraak te nemen.

Reflim-rat bestond toen uit 3  belang-eskaders .

• De belangs van Oan  Ngil Ohoiru  ( Orangkayaschap  Ohoifau-Ohoifruan)
• De belangs van Oan Soin Hor Arki ( Orangkayaschap  Hollat + Solair, Hoko, Holaai dan Ohoibingan)
• De belangs van Oan Wutwan Ohoitel  (Orangkayaschap:  Kilwair, Tubirngil, Ohoiwirin, Yamtimur en een deel van Reyamru)

Maar  de Radja van Watlar  voelde er toen niets voor  om  oorlog te voeren tegen Tabal Tanlain  vanwege de verwantschap Tuunkor Rat- Vav tussen Tutrean en Watlar.  Hij  stuurde de belang-eskader  van Wutwan Ohoitel o.l.v. Tabal Tubirngil  om eerst om te bemiddelen, voordat Reflim-Rat tot aanval overging.  Het gelukte Tabal Tubirngil om vrede te sluiten tussen Halaai Rahawarin van Weduar en Tabal Tanlain van de Soa Korubun uit Tutrean.  Als blijk van verdienste gaf Weduar  Banda Eli een gouden pusakax en aan de Orang Kayaskap/ Oan Wutwan Ohoitel, een  VOC-kanon,  Sadsad Sin.   De hoofden van Weduar en van Wutwan Ohoitel  sloten toen een Teabel.

Tom-Tad!….  Dit kanon, Sadsad,  wordt nog steeds als symbool en bewijs bewaard in het dorp Ohoiwirin.

(Interview:H.Somnaikubun 1979,  F. Hukubun, 1993, I. Beroatwarin, 1994 en  E.V. Rahartoknam 1995).

Families in Nederland:

• Uit Weduar: fam. Rahajaan, fam. Limduan, fam. Hukubun/ Hoekoeboen, fam.Somnaikubun, fam Rahakbauw.
• Uit Oan Wutwan Ohoitel: fam Rahael uit Kilwair, fam. Ohoioeloen uit Ohoiwirin, fam Sakbal en fam. Warat uit Reyamru.

2.6. Pelachap Benteng di Ambon en Masuarakat Kei 

Sar tomtom labo!…. en zo verhaalt de geschiedenis. Voor zover ik  weet  is dit  de enigste Pelaschap tussen orang-orang Kei en een Ambonese dorp. In de jaren ’70 kwamen de mensen uit Benteng regelmatig collecteren bij hun  Keiese pela-broeders in Zwolle  voor hun kumpulan-acties.

Dit pela-schap  is net na de oorlog afgesloten tussen Radja Tual, Radja Dullah, Orang Kaya van Letman en van Tamdaan en de  Saniri van de  kampong Benteng.

Volgens de vertellingen zou er een conflict  zijn tussen Bentengnezen en  3 Keiezen net na de 2de wereld oorlog op de Molukken. Deze drie Keiezen zijn Majid , de zoon van de Orangkaya van Letman, Abdul Dafur uit Tamdaan en een zekere Saul Lutur uit Fako. Zij werden toen door de Bentengnezen  aangevallen met kapmessen, speren en bijlen. Op een of andere manier konden deze 3 Keiezen de aanvallers van de kampong Benteng van zich afhouden. Ergo, deze 3 Keiezen zouden  veel slachtoffers maken onder de Bentengnezen.  Dit feit werd dan ook als keramat (magie)  gezien.  Daarom kenden de orang Benteng deze 3 Keiezen  bovennatuurlijke krachten toe en vreesden toen de wraak van de Keiezen.  Daarom  zochten  zij toen  toenadering  met de Keiezen op Ambon om een pelaschap aan. Zo kwamen de Radja van Dullah, de Radja van  Tual, de  Kepala kampong  van Letman  en de  Kepala Kampong van Benteng en zijn saniri  bijeen om  een  Pelaschap af te sluiten.  Dit pelaschap is naar mijn weten een pela sirih pinang, een verbond van onderlinge hulpbetoon.

(Interview teten D.Rahajaan/Hollat( +) in 1979)

Families in Nederland:

• Families uit Kei wonen van oorsprong in Zwolle, Deventer, Rijssen, Twello, Vaassen, Arnhem, Cuyk, Helmond, Nistelrode, Uden, Oss, Echt, Reuver en Montfoort. Later zijn verschillende gezinnen verspreid gaan wonen in andere gemeentes in Nederland.
• Families uit Benteng zijn: Fam. Piris, ? etc.